Framing, wat doen bloggers daarmee? Terwijl ik met de nagels in mijn wangen het ge-heen-en weer van Clinton en Trump volg, zie ik hoe de twee presidentskandidaten elkaar frames om de oren smijten om de ander af te maken. Ik weet dat ik in feite continu in de maling genomen wordt en slechts een heel beperkte blik voorgeschoteld krijg. Dat doet framing: het is de interpretatie van de werkelijkheid die doelbewust gebruikt wordt om emoties en (wereld)beelden aan te wakkeren. Met de juiste woorden tik je het juiste frame of denkraam aan en

-hup- scoor je overtuigend

Zo begon de SP jaren geleden ‘hypotheekrenteaftrek’ (een VVD-woord) ‘villasubsidie’ te noemen. Opeens wist iedereen wat de socialisten hiermee bedoelden. Woorden in een nauwe context zetten kun je van politici en reclamemakers verwachten, zij trainen zich op framing. Er wordt dagelijks geframed en gelogen over het zorgstelsel en de arbeidsmarkt, maar ook over verzekeringen en de werking van shampoos. Het vertrouwen van het publiek daalt, maakt het scoort wel. Dingen genuanceerd (frame: ‘ingewikkeld’) neerzetten werkt lang niet zo succesvol als een lekkere vette oneliner.

Ik ben benieuwd hoe dat zit met bloggers. Nu steeds minder journalisten en steeds meer bloggers bepalen waarover mensen praten, is dit hun kans. Brengen zij met hun kennis en passie de nuance aan? Framingonderzoeker Sarah Gagenstein liet de blogs van voedselbloggers onderzoeken. Zij heeft een ontnuchterende conclusie. Bloggers maken zich niet alleen massaal schuldig aan framing; ze dissen hun publiek de meest fabelachtige, niet onderbouwde ‘feiten’ op. Sara stelt zelfs:

Wat gezond is, ligt aan framing

Wat voor de ene blogger gezonde voeding is, is voor de andere ronduit ongezond. Het is maar net vanuit welk frame je het bekijkt. Een populair frame, vertelt Sarah, is ‘eerlijk en echt’. In dit frame wordt een scherpe scheiding gemaakt tussen ‘natuurlijk’ en ‘onnatuurlijk’ (dus bewerkt) voedsel. ‘Natuurlijk’ is gezond, omdat er niets uit de fabriek aan toe is gevoegd. ‘Onnatuurlijk’ is niet gezond, omdat er bijvoorbeeld e-nummers aan worden toegevoegd voor de houdbaarheid en de smaak. Daarin zijn de ‘gezonde bloggers’ unaniem en vooral: stellig.

Toch leidt dat zogenaamde gezonde frame tot opmerkelijke resultaten, vindt Sarah. ‘Zo kwamen we bijvoorbeeld ‘gezonde zelfgemaakte snickers’ tegen.’

Bij het ‘lijf als machine’-frame ligt dat heel anders. In dit frame vinden mensen dat je gezond eet als je precies dát binnenkrijgt wat de machine vraagt. Voedsel wordt beoordeeld op wat erin zit, zoals vitamines en mineralen. Een maaltijdvervanger (voor alle maaltijden) speelt in op dat frame. De fabrikant van die vervangers kienen precies uit welke vitamines, mineralen en bouwstoffen ze toevoegen aan de maaltijdvervangende shakes. Supergezond, vinden de machine-frame-mensen, want met dit chemische poeder krijg je in één klap alles binnen wat je nodig hebt.

Eh…

Het is maar net wat je gelooft

Bewijs hoeft er niet meer te zijn. Feiten zijn alleen handig als ze in je frame passen. Wetenschappelijke onderbouwing is niet meer nodig. Als ‘iedereen’ het gelooft is het waar. Hoe meer een denkbeeld resoneert met andere bestaande verhalen en behoeftes, hoe meer dat frame gevoed wordt. Als wij collectief iets geloven, dan IS het zo. En wij bloggers werken daar hard aan mee.

Schokkend.

Want het is niet alleen met voeding zo. Een leuke reisblogger vertelde mij dat ze het gehad heeft met de meeste reisblogs omdat deze de werkelijkheid te rooskleuriger voorstellen. Zo blijft Bali eeuwig het groene paradijselijke eiland, terwijl het inmiddels vrijwel volgebouwd is en steeds meer rijstvelden plaats maken voor illegale hotels. Reisbloggers krijgen de vliegticket, of het hotel in ruil voor zo’n kekke blog die vertelt hoe leuk het overal is.

Het zijn niet alleen maar politiek en bedrijfsleven. We wíllen graag geframed worden. Als ik eerlijk naga bij mezelf, zie ik hoe graag ik word bedonderd. Zo wil ik aan alle kanten geloven dat die Trump een gore hufter is (dat is hij ook). Ik wil ook geloven dat ik met biologische Max Havelaarkoffie bijdraag aan een betere wereld (dat doe ik ook). En is mijn opvoeding aan mijn dochter eigenlijk ook niet gewoon ordinaire framing? Als ik erbij stil sta, zit ik bomvol met stellige frames over wat de werkelijkheid écht is.

Aaarch!
Ik wil ervanaf!

Je eigen frames zijn een black box

Framingexpert Sarah laat fijntjes weten dat het helemaal niet gemakkelijk is om van de eigen frames af te komen. ‘De frames die ons eigen brein hanteert, blijven als een black box onzichtbaar voor onszelf.’

Maar het is niet onmogelijk. Klik op Frames beter zien en horen voor meer uitleg. Ze geeft de volgende tips:
1. Laat je kritische geest niet afleiden en zorg voor veel (echte) feitenkennis. Hoe meer je weet, hoe minder snel je geframed wordt.
2. Ga kijken met een andere bril, vergelijk verhalen en ga op zoek naar meerdere bronnen.
3. Onderzoek de woorden en beelden die bij de frames horen en kijk welke invloed ze hebben.
4. Ga op zoek naar afwijkende meningen.

Heel verfrissend

Ik word alert. En begin te zien dat de dingen die ik eerder voor lief nam, nogal vaak totaal anders liggen dan ik dacht. Of dan het gratis krantje in de trein dacht. Ik merk dat het checken en dubbel checken ontzettend veel frames weg haalt en er een veel genuanceerder beeld ontstaat. Niet dat het gemakkelijk is hoor. Helemaal niet. Maar wel minder wanhopig en strikt. Er komt meer ruimte. Ik denk (oké, hier komt mijn idealistische zelf tevoorschijn): hoe meer we dit met z’n allen doen, hoe meer we met politici en bedrijfsleven aan de bak kunnen om de samenleving vorm te geven die we nodig hebben. Kunnen we niet een soort anti-frame-frame maken?

Op het moment dat ik hier deze vraag opteken, krijg ik via LinkedIn -toeval bestaat niet- een uitnodiging voor een conferentie precies hierover. Op 23 november 2016 voert Transitie 33 een landelijke dialoog tussen communicatieprofessionals en journalisten met als uitgangspunt dat iedereen ‘duidelijke, ethische basisprincipes’ gaat inzetten. Eerlijke communicatie, willen de organisatoren. Geen manipulatie meer.

En jij? In hoeverre heeft dit zin denk je? En waarin wil jij graag gemanipuleerd worden?

Kijken met een bepaalde bril, dat is framing

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *